Toekomstig Accountancy Onderwijs

Gelezen column op FAN Congres (Financiele en Accountancy Opleidingen voor de nieuwe economie)

5 juli 2016

Marjon van Opijnen

 

Het zal jullie niet zijn ontgaan dat vanaf 1 mei 2017 alle accountants een eed moeten hebben afgelegd. De eed gaat over het erkennen van het algemeen belang van het accountancyvak voor het welzijn en de welvaart van onze samenleving en is mede bedoeld het vertrouwen in het vak te herstellen. Door het uitspreken van de eed wordt iedere accountant gedwongen een verbinding te maken met zijn eigen geweten.

Stel je nu voor dat zelfbewuste studenten in 2020 gaan zeggen: “die eed ga ik niet afleggen, want deze opleiding heeft mij onvoldoende opgeleid om mijn vak goed uit te kunnen oefenen en de consequenties van mijn handelen voor de samenleving te overzien.”

Evenals het onderwijssysteem is het accountancysysteem verstard en geworteld in het oude. In tijden waarin verandering sneller gaat dan ooit tevoren, leren we onze studenten binnen de lijnen te blijven. We leren onze studenten hoe zij de vereisten voor de implementatie van keurmerken of claims als ‘wij gebruiken 100% groene stroom’ te borgen. We leren ze de symptomen van het falende systeem te lijf te gaan en hoe de compliance ten aanzien van mainstream duurzaamheidspraktijken vorm te geven.

We laten na, ze antwoorden te leren ontwikkelen voor de fundamentele oorzaken van de huidige problemen die diep geworteld zijn in onze systemen.

Het is onze taak accountants op te leiden tot integere individuen, die de integraliteit en verbanden in ons economisch en maatschappelijk systeem kunnen interpreteren en doordenken en daarnaast hun handelen kunnen toetsen aan hun eigen geweten. Dat betekent dat we onze studenten moeten leren in te kunnen spelen op complexe problematiek en nieuwe vraagstukken waar de wereld voor komt te staan.

Ook diverse Finance en Accountancy opleidingen realiseren zich dat grondige en integrale herziening van het curriculum onvermijdelijk is om studenten voor te bereiden op de toekomst. Maar mijns inziens vraagt het nog twee andere zaken.

 

Ten eerste, fundamentele verandering toornt aan onze denkkaders. Einstein zei ooit, “problems cannot be solved with the same mindset that created them”. De dominante denkkaders in ons onderwijs zijn een spiegel van de denkkaders in de samenleving en onze economie. Denkkaders die we met de paplepel ingegoten hebben gekregen. Als we hier geen bewustzijn op creëren is het een illusie dat we de integrale context van alle systemen zien en in staat zijn een nieuwe economie te creëren die volhoudbaar is. Het is dus noodzaak onze eigen denkkaders en die van onze studenten te exploreren en verleggen.

Nieuwe denkkaders exploreren vraagt om de beleving van deze denkkaders, zodat we ze daadwerkelijk volledig eigen kunnen maken, net zoals we onze huidige denkkaders belichamen. Dat betekent dat ik als docent dat wat ik doceer over de nieuwe economie moet voor leven en continue experimenteer hoe ik de levende voorbeelden in de klas kan creëren.

Dit doet dus ook een appèl op ons als docentencorps in de ontwikkeling en implementatie van nieuwe didactische methoden die ons aanspreken op ons geweten en onze eigen innerlijke ervaring en beleving van huidige en nieuwe denkkaders. Ik gebruik in de klas hiertoe werkvormen uit de Art of Hosting, opstellingenwerk, scenarioplanning, Theory U, NLP en lichaamswerk. Zo laat ik studenten levende beelden maken waarin zij bijvoorbeeld leiderschap of vrijheid als leidend principe in de economie uitbeelden. Dit maakt de principes visueel en geeft de student de kans daadwerkelijk te voelen hoe het is om in een zelfgecreëerd beeld op basis van ons denkkader te staan. Daarnaast, creëer ik communities of learning and practice waar we denken uit overvloed en iedereen een bijdrage levert ten behoeve van het geheel.

Maar het appèl dat op ons als docenten wordt gedaan gaat verder dan de ontwikkeling van nieuwe didactische vormen. Wij als docenten moeten het levend voorbeeld zijn en samen met onze studenten een bredere blik ontwikkelen op systemen en maatschappelijke transformatie.

 

Dat brengt mij op het tweede punt dat ik wil maken. De taak van het onderwijs is studenten mee op reis te nemen in mogelijke toekomstbeelden en trends die gaan leiden tot fundamentele vernieuwing van ons maatschappelijk en economisch systeem. Daarom maak ik in mijn klassen ruimte te onderzoeken welke toekomst we voor ons zien en welke toekomst we wensen. We onderzoeken wat de consequenties van ons huidig en toekomstig handelen zijn voor het grotere geheel en niet alleen voor de gecontroleerde partij. We moeten onze studenten leren te denken vanuit hele systemen, zodat ze onderliggende patronen leren interpreteren en de onderlinge samenhang zichtbaar wordt.

Om een paar voorbeelden te noemen, we moeten ze laten nadenken over een jaarrekening van Apple waarin de externe effecten en maatschappelijke gevolgen niet zijn geïnternaliseerd. We moeten ze laten berekenen wat de daadwerkelijke waarde van de geactiveerde oliereserves van Shell is als we deze reserves zouden toetsen aan de afspraken die op de klimaatconferentie in Parijs zijn gemaakt. Sterker nog: hoe legaal is het dat huidige accountants met hun handtekening zonder blikken of blozen verklaren dat de jaarrekening een getrouw beeld van de werkelijkheid geeft, terwijl we mondiaal hebben afgesproken dat deze voorraden feitelijk onwinbaar zijn?

Een laatste voorbeeld:  we moeten onze studenten zich een oordeel laten vormen over Starbucks’ slimme – wellicht juridisch correcte – bedrijfsconstructies waardoor zij slechts 434.000 euro winstbelasting betaald aan de Nederlandse samenleving. Zou de eed waarin de accountant verklaart te handelen in het algemeen belang, betekenen dat accountants weigeren de jaarrekeningen van deze bedrijven te ondertekenen?

Accountants zijn niet alleen de hoeders van de risico’s van de gecontroleerde partij, maar misschien nog wel meer de hoeders van de risico’s voor het algemeen belang!

 

Kortom, vanuit de gedachte van de nieuwe economie dient de accountant meer dan ooit dienstbaar te zijn aan de samenleving. En als wij, als docenten, onze studenten niet voorop gaan hierin en ze niet voorbereiden op nieuwe tijden, wie doet het dan wel…..

Laten we er met z’n allen voor zorgen dat onze studenten in 2020 vol overtuiging en met trots een eed af leggen omdat ze weten dat wat zij doen maatschappelijk relevant is en bijdraagt aan het welzijn van het grotere geheel.

Leave A Comment

*